Korzystasz z AI przy tworzeniu oprogramowania? Sam wybór narzędzia nie przesądza o stawce ryczałtu ani o prawie do IP Box. Ważne są zakres świadczonych usług, twórczy wkład w program i dokumentacja rozliczeń. Warto ocenić je łącznie, zanim podpiszesz oświadczenie o prawach do kodu lub wybierzesz sposób opodatkowania.

Czy używanie AI pozwala płacić ryczałt 8,5% zamiast 12%?

Samo używanie AI nie obniża stawki podatku. Jeżeli świadczysz usługi związane z oprogramowaniem objęte PKWiU ex 62.01.1, przychody z tych usług podlegają stawce 12%. Nie zmienia tego fakt, że część kodu proponuje asystent AI, a Ty oceniasz i rozwijasz jego propozycje.

Stawka 12% obejmuje również inne wymienione w ustawie usługi, w tym zarządzanie siecią i systemami informatycznymi, PKWiU 62.03.1. Dlatego brak ręcznego pisania kodu nie jest wystarczającym argumentem za 8,5%. Podstawą jest art. 12 ust. 1 pkt 2b ustawy o ryczałcie.

Rzeczywisty zakres usług Co to oznacza dla stawki?
Usługi związane z oprogramowaniem, PKWiU ex 62.01.1 12%, także przy korzystaniu z asystenta AI
Zarządzanie siecią i systemami informatycznymi, PKWiU 62.03.1 12%, nawet jeśli usługa nie polega na pisaniu kodu
Analiza, wsparcie techniczne lub konfiguracja narzędzi Potrzebna jest ocena konkretnych czynności i PKWiU; sama nazwa usługi nie przesądza o stawce

Stawka 8,5% może dotyczyć działalności usługowej, dla której ustawa nie przewiduje innej stawki. Trzeba więc ustalić, co faktycznie robisz, a następnie sprawdzić właściwe grupowanie. Nazwa stanowiska, opis na fakturze czy używanie poleceń tekstowych zamiast edytora kodu nie zastępują tej analizy.

Przykładowo programista, który wcześniej sam pisał moduł aplikacji, a teraz tworzy go przy wsparciu modelu językowego, nadal może wykonywać tę samą usługę. Zmiana narzędzia nie oznacza zmiany jej klasyfikacji. Więcej przykładów znajdziesz w poradniku o stawkach ryczałtu 8,5% i 12% w IT.

Kiedy program powstały z pomocą AI podlega ochronie?

Prawo autorskie chroni twórczy, indywidualny sposób wyrażenia. W przypadku programu komputerowego trzeba zatem ocenić rezultat pracy człowieka, a nie tylko liczbę napisanych przez niego linii kodu. Zasady ochrony wynikają z art. 1 i 74 prawa autorskiego.

Kod wygenerowany całkowicie automatycznie, bez twórczego wkładu człowieka, nie staje się jego utworem tylko dlatego, że wpisał polecenie. Z drugiej strony korzystanie z AI jako narzędzia nie przekreśla ochrony twórczej pracy programisty. Znaczenie wkładu człowieka i konieczność oceny konkretnego rezultatu wyjaśnia również publikacja Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości o wytworach powstałych z udziałem AI.

Sposób pracy Co trzeba ocenić?
Programista sam tworzy kod Czy rezultat ma twórczy i indywidualny charakter; samo napisanie kodu nie wystarcza
Model generuje kod, który zostaje przyjęty bez twórczego udziału człowieka Nie można wywodzić własnego autorstwa z samego zlecenia generowania
Programista twórczo rozwija, dobiera i łączy elementy przy wsparciu AI Jakie twórcze decyzje znalazły wyraz w programie i jaki jest zakres ochrony

Nie każda poprawka ma charakter twórczy. Usunięcie literówki, zmiana nazwy zmiennej lub uruchomienie testów nie przesądzają o powstaniu utworu. Z kolei twórczy dobór i układ elementów mogą mieć znaczenie także wtedy, gdy nie wszystkie użyte materiały podlegają ochronie. Ustawa rozróżnia ochronę opracowania lub twórczego zestawienia od praw do wykorzystanych utworów.

Osobną sprawą jest treść polecenia, czyli promptu. Rozbudowane polecenie może samo mieć cechy utworu, lecz nie czyni Cię to automatycznie autorem odpowiedzi modelu. W dokumentacji projektu bardziej użyteczne od samej liczby promptów będą przykłady Twoich rozwiązań, kolejnych wersji i powodów dokonanych zmian.

Kod z AI nie oznacza automatycznie kodu bez ograniczeń

Brak własnych praw autorskich do automatycznie wygenerowanego fragmentu nie daje pewności, że można nim dowolnie rozporządzać. Wynik może odtwarzać cudzy chroniony kod. Trzeba też sprawdzić warunki korzystania z narzędzia oraz licencje użytych bibliotek i innych komponentów.

Nie należy więc z góry oznaczać całego kodu z AI jako domeny publicznej ani oprogramowania open source. Licencja open source określa warunki korzystania z danego oprogramowania; nie powstaje wskutek samego użycia modelu językowego. Ochrona własnych modyfikacji nie znosi praw do wykorzystanego cudzego utworu, co wynika z art. 2 i 3 prawa autorskiego.

Co uzgodnić w umowie B2B?

Umowa powinna odpowiadać rzeczywistemu sposobowi pracy. Jeżeli klient wymaga wyłącznie kodu stworzonego samodzielnie albo ogranicza korzystanie z zewnętrznych narzędzi, warto wyjaśnić to przed rozpoczęciem projektu.

Przy przeglądzie umowy zwróć uwagę na pięć kwestii:

  1. Zasady korzystania z AI. Ustal, jakie narzędzia są dopuszczone i czy ich użycie wymaga zgody klienta.
  2. Poufność. Sprawdź, czy wolno przekazywać do narzędzia kod, dokumentację i dane klienta.
  3. Prawa do elementów programu. Rozróżnij własne utwory, komponenty na licencji i materiały, do których nie możesz deklarować wyłącznych praw.
  4. Zakres oświadczeń. Oświadczenie o autorstwie i braku naruszeń powinno odpowiadać temu, co rzeczywiście dostarczasz i możesz zweryfikować.
  5. Odpowiedzialność i odbiór pracy. Uzgodnij sposób zgłaszania zastrzeżeń, usuwania wad oraz podział odpowiedzialności.

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności i obejmuje wyraźnie wymienione pola eksploatacji. Podstawą są art. 41 i 53 prawa autorskiego. Ogólne zapewnienie, że „wszystko należy do klienta”, nie zastępuje precyzyjnych postanowień.

Czy można korzystać z IP Box, pracując z AI?

Używanie AI samo w sobie nie wyklucza IP Box. Do skorzystania z tej preferencji nie wystarcza jednak samo posiadanie praw autorskich do programu. Preferencja 5% dotyczy kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, przy spełnieniu warunków określonych w art. 30ca–30cb ustawy o PIT.

Warunek Co należy ustalić w projekcie?
Chronione kwalifikowane prawo Czy istnieje m.in. autorskie prawo do programu komputerowego podlegające ochronie
Działalność badawczo-rozwojowa Czy podatnik w jej ramach wytworzył, rozwinął lub ulepszył przedmiot tego prawa
Dochód z kwalifikowanego prawa Z jakiego tytułu powstaje i jakie przychody oraz koszty mu przypisać
Właściwa ewidencja Czy pozwala ustalić wymagane prawa, przychody, koszty, dochód i wskaźnik nexus

Nie ma ustawowego progu procentowego określającego dopuszczalną liczbę linii kodu z AI. Nie należy też dzielić dochodu mechanicznie według proporcji „kod człowieka / kod modelu”. Najpierw trzeba ustalić, jakie prawo powstało i czy prace spełniają warunki B+R. Sama rutynowa aktualizacja programu lub techniczna poprawka nie przesądza o działalności badawczo-rozwojowej.

Zasady oceny twórczości, działalności B+R oraz dochodu opisują objaśnienia Ministerstwa Finansów dotyczące IP Box. Nie stanowią one ogólnego potwierdzenia prawa do preferencji dla każdego projektu wykonywanego z pomocą AI.

Co oznacza wskaźnik nexus?

Wskaźnik nexus wiąże kwalifikowany dochód z określonymi kosztami dotyczącymi danego prawa. Ustawowy wzór to (a + b) × 1,3 / (a + b + c + d), przy czym wynik nie może przekraczać 1.

Litera „a” oznacza koszty własnej działalności B+R związanej z kwalifikowanym prawem. „b” i „c” dotyczą zakupu wyników prac B+R odpowiednio od podmiotów niepowiązanych i powiązanych, a „d” zakupu samego kwalifikowanego prawa. Do wzoru nie trafia automatycznie każdy koszt firmy ani każdy abonament na narzędzie AI. Zakres określa art. 30ca ust. 4–6 ustawy o PIT.

Przykład obliczenia: przy kosztach „a” równych 30 000 zł, „d” równych 20 000 zł oraz zerowych „b” i „c” wskaźnik wynosi 0,78. Jeżeli dochód z tego prawa wynosi 100 000 zł, kwalifikowany dochód wyniesie 78 000 zł. To obliczenie zależy od kategorii kosztów, nie od udziału AI w liczbie linii kodu.

Dlaczego nie wystarczy porównać 5% z 12%?

Ryczałt jest liczony od przychodu po właściwych odliczeniach, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodu. IP Box dotyczy kwalifikowanego dochodu. To różne podstawy obliczenia podatku.

Przykładowo 1500 zł miesięcznych kosztów licencji i infrastruktury daje 18 000 zł rocznie. Przy przychodzie 300 000 zł i założeniu, że cała ta kwota jest kosztem podatkowym, pozostaje 282 000 zł dochodu przed uwzględnieniem składek i pozostałych rozliczeń. Nie oznacza to jednak, że całe 282 000 zł można opodatkować stawką 5%.

Przy wyborze rozliczenia trzeba uwzględnić także składki, odliczenia, pozostały dochód i warunki IP Box. Szerszy sposób porównania przedstawiamy w poradniku o wyborze formy opodatkowania JDG.

A co z 50% kosztów autorskich?

To odrębne zagadnienie, istotne m.in. przy określonych przychodach pracowników i twórców poza działalnością gospodarczą. 50% kosztów autorskich nie stosuje się do przychodów z JDG, zgodnie z art. 22 ust. 12 ustawy o PIT. Wystawienie faktury za przeniesienie praw nie zmienia tej zasady.

Co przygotować do analizy rozliczeń?

Przygotuj umowę i opis faktycznych usług, przykłady rezultatów pracy oraz zestawienie przychodów i kosztów. Jeśli rozważasz IP Box, potrzebne będą również informacje o projektach, podejmowanych pracach B+R i prawach, z których uzyskujesz dochód.

Historia zmian w repozytorium, opisy zadań i dokumentacja projektu mogą pomóc wyjaśnić Twój wkład. Nie zastępują jednak wymaganej ewidencji podatkowej. Warto uzgodnić sposób jej prowadzenia na początku współpracy, gdy łatwo powiązać pracę, wynagrodzenie i poniesione koszty.

Księgowość i doradztwo podatkowe dla IT w PROFEX

W ramach księgowości dla IT łączymy bieżące rozliczenia z doradztwem podatkowym Janusza Wiśniewskiego. Pomagamy przeanalizować zakres usług, właściwą stawkę i dokumentację potrzebną do oceny preferencji podatkowych. Ustalenia dotyczące opodatkowania uwzględniamy następnie w bieżących rozliczeniach.

Stała obsługa księgowa obejmuje 5 godzin doradztwa podatkowego o wartości 5000 zł zł netto w każdym 12-miesięcznym okresie współpracy. Po ich wykorzystaniu korzystasz z 70% zniżki na dalsze doradztwo podatkowe. Dokumenty przekazujesz elektronicznie; jako klient naszej księgowości możesz również umówić spotkanie w biurze w Warszawie, w Ursusie.