Formę opodatkowania wybierz po porównaniu rocznego podatku, składki zdrowotnej i dostępnych ulg. Niska stawka ryczałtu nie przesądza o najniższym obciążeniu firmy, podobnie jak wysokie przychody nie przesądzają o wyborze podatku liniowego. Poniżej znajdziesz zasady na 2026 rok i listę danych, które pozwolą porównać warianty dla Twojej działalności.

Trzy formy opodatkowania w jednej tabeli

Najważniejsza różnica dotyczy tego, od czego liczysz podatek. Na skali i podatku liniowym punktem wyjścia jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty podatkowe. Na ryczałcie podatek liczysz od przychodu po przysługujących odliczeniach, bez pomniejszania go o koszty prowadzenia firmy.

Forma Jak liczysz PIT? Co ma znaczenie przy wyborze?
Skala podatkowa 12% do 120 000 zł podstawy; 32% od nadwyżki. Kwota wolna 30 000 zł. Koszty, inne dochody na skali, ulgi i możliwość wspólnego rozliczenia.
Podatek liniowy 19% dochodu po odliczeniach, bez kwoty wolnej. Wysokość dochodu, koszty i rezygnacja z preferencji właściwych skali.
Ryczałt Stawka właściwa dla rodzaju przychodu, np. 3%, 5,5%, 8,5%, 12%, 14%, 15% lub 17%. Faktycznie wykonywane usługi, właściwa stawka i udział wydatków w przychodach.

Podstawowe zasady opisuje Ministerstwo Finansów: skala podatkowa, podatek liniowy i ryczałt.

Koszty: sprawdź, ile naprawdę zostaje w firmie

Leasing, zakup towarów, podwykonawcy i wynajem lokalu wpływają na wynik firmy niezależnie od sposobu opodatkowania. Na ryczałcie ponosisz te wydatki, ale nie pomniejszasz o nie przychodu do PIT. Na skali i liniowym rozliczone koszty obniżają dochód.

Przykład samej podstawy rozliczenia: firma uzyskuje 200 000 zł przychodu i ponosi 60 000 zł kosztów podatkowych. Dochód przed odliczeniami wynosi 140 000 zł. Na ryczałcie punktem wyjścia pozostaje 200 000 zł przychodu. Dopiero od tych wielkości przechodzimy do właściwych stawek, składek i odliczeń.

Do porównania wpisz wydatki, które można zaliczyć do kosztów firmy. Przy samochodzie lub sprzęcie sprawdź limity i moment rozliczenia. Kwota wydana z rachunku nie zawsze w całości staje się kosztem podatkowym w tym samym roku.

Składka zdrowotna może zmienić wynik porównania

Do PIT dodaj składkę zdrowotną, a jej wpływ na podatek policz zgodnie z wybraną formą. ZUS podaje stawki 9% i 4,9%, a kwoty i podstawy na 2026 rok obejmują również minima i progi ryczałtu.

Forma Składka zdrowotna Rozliczenie składki w PIT
Skala 9% dochodu ustalonego dla składki, z ustawowym minimum. Bez odliczenia składki zdrowotnej.
Liniowy 4,9% dochodu ustalonego dla składki, z ustawowym minimum. Zapłacone składki w kosztach lub odliczone od dochodu; łączny limit w 2026 r. to 14 100 zł.
Ryczałt Trzy progi: do 60 000 zł przychodu, powyżej 60 000 do 300 000 zł, powyżej 300 000 zł. Odliczenie od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych.

Limit 14 100 zł wynika z obwieszczenia Ministra Finansów i Gospodarki na 2026 rok. MF wyjaśnia także sposób odliczania składki zdrowotnej. Dochód dla ZUS ustala się według zasad składkowych, dlatego nie należy bez sprawdzenia mnożyć podstawy PIT przez 4,9% lub 9%.

W 2026 r. miesięczna składka na ryczałcie wynosi 498,35 zł, 830,58 zł albo 1495,04 zł, odpowiednio do wskazanych progów. Na skali i liniowym minimum za styczeń wynosiło 314,96 zł, a od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. wynosi 432,54 zł. Są to kwoty za miesiąc ubezpieczenia, nie kwoty podatku.

Na ryczałcie uwzględnij również rozliczenie roczne: przekroczenie progu może oznaczać dopłatę za wcześniejsze miesiące. Przychód do progów pomniejsza się o zapłacone składki społeczne na warunkach art. 81 ust. 2g ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie o połowę składki zdrowotnej odliczaną w PIT. Oficjalne kalkulatory miesięczne i roczne znajdziesz w narzędziach dla klientów PROFEX.

Ulgi, etat i rodzaj usług: czego nie pominąć?

Przy skali uwzględnij pozostałe dochody opodatkowane tą samą skalą, np. z etatu. Wspólne rozliczenie z małżonkiem i ulga na dzieci wymagają sprawdzenia warunków, ale potrafią istotnie zmienić wynik porównania. Przedsiębiorca prowadzący działalność na liniowym lub ryczałcie nie rozliczy w tych zeznaniach ulgi na dzieci; może ją wykorzystać przy innych dochodach opodatkowanych skalą. Zestawienie preferencji znajdziesz w poradniku Biznes.gov.pl o wyborze PIT.

Wspólny PIT sprawdź dla obojga małżonków. Działalność na liniowym lub ryczałcie wyklucza wspólne rozliczenie, jeśli wystąpiły przychody, koszty albo wskazane w ustawie zobowiązania lub uprawnienia do doliczeń bądź odliczeń. Samo wybranie tej formy przy całkowicie zerowym rozliczeniu działalności nie musi go wykluczać. Ryczałt od najmu prywatnego również nie stanowi takiej przeszkody. Warunki określa art. 6 ust. 8 ustawy o PIT.

Stawki ryczałtu nie ustala się wyłącznie po nazwie zawodu lub kodzie PKD. Potrzebny jest opis faktycznych czynności i właściwa klasyfikacja usług. Przy kilku rodzajach usług w jednej firmie mogą wystąpić różne stawki. Dla kontynuowanej JDG limit przychodów z 2025 r. uprawniający do ryczałtu w 2026 r. wynosi 8 517 200 zł, czyli równowartość 2 mln euro, zgodnie z limitami MF. Przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku limit przychodów poprzedniego roku nie ma zastosowania; nadal sprawdzamy ustawowe wyłączenia, np. handel częściami samochodowymi.

Przy przejściu z etatu na B2B porównaj zakres obowiązków. Liniowy wyklucza odpowiednie usługi dla obecnego lub byłego pracodawcy odpowiadające pracy wykonywanej w tym samym roku podatkowym. Na ryczałcie ograniczenie obejmuje także czynności wykonywane w poprzednim roku. Szczegóły określają wskazane wyżej zasady MF dla obu form.

Co przygotować do porównania z doradcą?

Przygotuj Do czego to wykorzystamy?
Prognozę przychodów na cały rok, z podziałem na usługi Ustalenie stawek i progów oraz porównanie podatku.
Koszty bieżące i planowane większe zakupy Obliczenie dochodu i momentu rozliczenia wydatków.
Informację o składkach ZUS i dostępnych ulgach Obliczenie łącznych obciążeń, bez podwójnego odliczania składek.
Inne dochody i sytuację rodzinną Ocena wspólnego rozliczenia i preferencji podatkowych.
Opis usług, umowy B2B i datę pierwszego przychodu Sprawdzenie dostępności formy oraz terminu wyboru.

Porównaj co najmniej dwa scenariusze: plan podstawowy i wariant z większymi kosztami albo niższym przychodem. Zobaczysz, czy przewaga wybranego rozwiązania utrzyma się po zmianie sytuacji firmy. Takie przygotowanie pozwala wykorzystać indywidualne doradztwo podatkowe do podjęcia konkretnej decyzji.

Do kiedy zgłosić zmianę opodatkowania?

Wybór liniowego lub ryczałtu oraz zmianę między opisanymi formami zgłaszasz do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu z działalności w danym roku. Jeśli pierwszy przychód osiągniesz w grudniu, terminem jest koniec roku. Możesz złożyć oświadczenie przez CEIDG. MF wyjaśnia termin wyboru podatku liniowego, a Biznes.gov.pl opisuje zmianę formy.

Skala jest formą domyślną dla nowej działalności, jeśli nie wybierzesz innej. Przy kontynuowaniu firmy wcześniejszy wybór liniowego lub ryczałtu przechodzi na kolejne lata, dlatego powrót na skalę wymaga zgłoszenia rezygnacji w tym samym terminie.

Przykład: pierwszy przychód w styczniu 2026 r. oznaczał termin 20 lutego 2026 r. Samo późniejsze znalezienie korzystniejszego wariantu nie otwiera nowego terminu zmiany za ten rok. Analizę warto więc zrobić przed rozpoczęciem działalności albo przed pierwszymi rozliczeniami kolejnego roku.